شناسایی و اولویت‌بندی عوامل راهبردی مؤثر بر آمایش سرزمینی از منظر امنیت ملی (مورد مطالعه: منطقه جنوب‌شرق ایران)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار دانشگاه دافوس آجا

چکیده

امنیت بنیادی‌ترین نیاز هر جامعه و مهم‌ترین عامل دوام زندگی اجتماعی است. آمایش سرزمینی به تنظیم رابطۀ میان انسان، فضا و فعالیت‌های انسان در فضا به‌منظور بهره‌برداری منطقی از تمانی امکانات، علم و تجربه در طول زمان برای نیل به اهداف و راهبردی‌های ملی می‌پردازد. جنوب‌شرق جمهوری اسلامی ایران به لحاظ جایگاه نظامی می‌تواند در اتخاذ استراتژی‌های امنیت ملی و منطقه‌ای نقش ویژه‌ای ایفا نماید و آن را از توان و قابلیت تحرک میان‌اقیانوسی در فعالیت‌های نظامی، تجاری، علمی و اقتصادی برخوردار نماید. هدف پژوهش حاضر شناسایی و اولویت‌بندی عوامل راهبردی مؤثر بر آمایش سرزمینی منطقه جنوب‌شرق ایران از منظر امنیت ملی است. جامعه آماری شامل مسئولین و مقامات لشکری و کشوری متولی آمایش و امنیت به تعداد 250 نفر می‌باشند که به روش نمونه‌گیری تصادفی طبقاتی انتخاب شدند. نوع پژوهش، کاربردی و روش پژوهش توصیفی – تحلیلی است. نتایج تجزیه‌و‌تحلیل آماری در رتبه‌بندی حاصل از آزمون فریدمن نشانگر تأثیر عوامل زیر به‌عنوان عوامل راهبردی مؤثر بر امنیت منطقه جنوب‌شرق ایران است:
 مدیریت سرزمین با میانگین رتبه 4، فعالیت‌های اقتصادی (سطح رفاه عمومی) با میانگین رتبه 2.73، انسان (جمعیت) با میانگین رتبه 2.27 و فضا با میانگین رتبه 1.

کلیدواژه‌ها


منابع و مآخذ

الف) منابع فارسی

- چوخاچی‌زاده‌مقدم، محمد باقر (1381). آمایش و دفاع سرزمین، مجموعه مقالات همایش آمایش و دفاع سرزمین، تهران: دانشگاه امام حسین (ع).

- حشمت‌زاده، محمدباقر (1381). جزوه درسی شناخت محیط ملی (اجتماعی- فرهنگی)، تهران: دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی.

- حیدری، عبدالمجید (1383). جغرافیای نظامی، تهران: انتشارات دوره عالی جنگ .

- خنیفر، حسین (1389). درآمدی بر مفهوم آمایش سرزمین و کاربردهای آن در ایران، فصلنامه آمایش سرزمین، شماره دوم، دوره 2.

- ربیعی، علی (1384). تعامل توسعه‌یافتگی و امنیت ملی در کشورهای جهان سوم با تأکید بر کشورهای منتخب، رساله دکتری، تهران: دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی. 

- رنجبری، کمال (1385). عوامل محیطی اثرگذار بر آمایش سرزمین در استان گیلان، مجموعه مقالات همایش آمایش سرزمین، جایگاه خزر و چشم‌انداز توسعه گیلان، انزلی: انجمن ژئوپلیتیک ایران.

- سائق، یزید (1377). امنیت در کشورهای در حال توسعه، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

- صباغ کرمانی، مجید (1380). اقتصاد منطقه‌ای، تهران: سمت.

- طحانی، غلامرضا (1393). بررسی نقش آمایش سرزمین در امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، تهران: دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی.

- عندلیب، علیرضا؛ مطوف، شریف (1388). «توسعه و امنیت در آمایش مناطق مرزی ایران»، فصلنامه باغ نظر، سال ششم، شماره 12، صص 76 – 57.

- کاستل، مانویل (1380). ظهور جامعه شبکه‌ای محور (عصر اطلاعات)، ترجمه احمد علیقلیان و افشین خاکبار، تهران: انتشارات طرح نو.

- کالینز، جان ام. (1383). جغرافیای نظامی، جلد اول، تهران: دانشگاه امام حسین (ع).

- مایکل، پاسیون (1387). «جغرافیای کاربردی» ترجمه رسول صمدزاده، فصلنامه آموزش جغرافیا، شماره 82.

- مبینی دهکردی، رحیم؛ آقامحمدی، داود (1390). فرایندبرنامه ریزی راهبردی  آمایش منطقه‌ای از منظر امنیت ملی، تهران: دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی.

- مجتهدزاده، پیروز (1379). ایده‌های ژئوپلتیک و واقعیت‌های ایرانی، تهران: انتشارات شیراز.

- مطالعه گروهی داعا (1385). تدوین راهبرد آمایش سرزمین در منطقه جنوب‌شرق ایران از منظر امنیت ملی، تهران: دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی.

- معین، محمد (1371). تهران: اتشارات امیرکبیر.

ب) منابع انگلیسی

- Mondel,R. (1994). The Changing Face Of National Security. Green Wood Press. London.UK

 

- Namara,R.S.MC. (1968). The Essence Of Security. New york. Harper & Rom.