ارائه الگوی راهبردی اقتصاد دفاعی دانش‌بنیان جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی

2 دکتری مدیریت راهبردی دانش دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی و نویسنده مسئول

چکیده

اقتصاد دفاعی دانش‌بنیان، ضمن پذیرش اصول و قواعد حاکم بر اقتصاد دفاعی به دنبال آن است که نقش دانش و دانش‌بنیانی را در علم اقتصاد دفاعی بررسی نماید. شرکت‌های دانش‌بنیان دفاعی می­توانند نقش مؤثری در اقتصاد دفاعی دانش‌بنیان ایفا نمایند چون در این نوع اقتصاد انبارش دانش جایگزین انبارش محصول خواهد بود و در این نوع اقتصاد باید به دنبال قابلیت‌های مزیت ساز بود. از این‌رو تبیین مبانی نظری و ادبیات مرتبط با آن، ارائه تجربیات سازمان‌ها و مجامع جهانی و کشورهای پیشرو در این حوزه و نیز برنامه­ها و راهبردهای آنان در خصوص نقش‌آفرینی اثربخش­تر برای تحقق اقتصاد دفاعی دانش‌بنیان، می‌تواند مفید و مؤثر واقع گردد. پژوهش حاضر درصدد ارائه الگوی راهبردی اقتصاد دفاعی دانش‌بنیان در جمهوری اسلامی ایران است، برای این منظور از روش کمی و کیفی (آمیخته سه سطحی) استفاده شد. ابتدا سازه‌های اصلی شامل ابعاد، مؤلفه‌ها و شاخص‌ها احصاء گردیده و با استفاده از پرسشنامه، نظر خبرگان موضوع، موردسنجش قرار گرفت. با روش تئوری داده‌بنیاد، جمعاً 5 بعد ساختاری، رفتاری، زمینه‌ای، فرآیندی و جهت‌گیری، 18 مؤلفه و 72 گویه احصاء گردید. از منظر خبرگان تمامی ابعاد و مؤلفه‌ها تأیید و 9 مورد از شاخص‌ها مورد تأیید واقع نشد. مؤلفه‌های فن‌آوری اطلاعات، آرمان‌خواهی، مدیریت اقتصاد دفاعی، موقعیت ژئوپلیتیک و جهاد اقتصادی بیشترین تأثیر را در الگوی موردنظر دارند

کلیدواژه‌ها


الف) منابع فارسی

- اخوان، پیمان؛ ایدلخانی، یاسمین؛ حسنوی، رضا (1395). «مدل ترکیبی مدیریت دانش و اقتصاد مقاومتی: رویکردی مناسب برای مواجهه با بحران‌ها در ج.ا.ا»، دو فصلنامه مدیریت بحران، شماره دهم.

- اشتراوس، آنسلم؛ کوربین، جولیـت (1387). اصـول روش تحقیـق کیفـی: نظریـه مبنـایی، رویه‌ها و شیوه‌ها، چاپ دوم، ترجمـه بیـوک محمـدی، تهـران: پژوهشـگاه علـوم انسـانی و مطالعـات فرهنگی.

- پویا، علیرضا؛ طباطبایی، حسنیه (1390). «راهبرد کیفی پژوهش نظریه مفهوم‌سازی بنیادی: مفهوم، پارادایم، ویژگی‌ها و مباحث تکمیلی»، فصلنامه توسعه انسانی پلیس، سال هشتم، شماره 37.

- پیغامی، عادل؛ سمیعی‌نسب، مصطفی؛ سلیمانی، یاسر (1394). جستارهایی در اقتصاد مقاومتی: مقاوم‌سازی اقتصادی در ادبیات متعارف، جلد اول، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق (ع).

- حبیبی، نیک‌بخش (1388). «بررسی تطبیقی مدل مفهومی انهدام روانی حاصل از فلج استراتژیکی با دفاع ولایی»، فصلنامه اندیشه­های راهبردی، سال سوم، شماره نهم.

- حسینی، سیدشمس‌الدین؛ چهارمحالی‌بیغش، اکبر (1384). «اقتصاد دانش و شکاف توسعه»، فصلنامه اقتصاد و تجارت نوین، شماره 1، صص 82-55.

- حقیری، علی‌اصغر (1389). فرهنگ‌سازمانی و فرآیندهای اداری، تهران: انتشارات مؤسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی.

- خلیلی‌شورینی، سیاوش (1391). روش­های پژوهش آمیخته؛ با تأکید بر بومی‌سازی، چاپ دوم، تهران: انتشارات یادواره کتاب.

- خوش‌چهره، محمد؛ حبیبی، نیک‌بخش (1391). «اصول پایه‌ای و عناصر کلیدی الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت از منظر اسناد فرادستی نظام ج.ا.ا»، فصلنامه راهبرد، شماره 62، سال 21.

- دانایی‌فرد، حسن (1383). «اقتصاد دانش‌محور»، فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، شماره 33.

- دانایی‌فرد، حسن؛ مومنی، مونا (1387). «تئوری رهبری اثربخش از دیدگاه امام علی علیه‌السلام، استراتژی تئوری داده‌بنیاد متنی»، فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی، سال چهارم، شماره چهاردهم.

- دانایی‌فرد، حسن و همکاران (1392). روش‌شناسی پژوهش کمی در مدیریت: رویکردی جامع، تهران: صفار.

- دانایی‌فرد، حسن؛ امامی، سیدمجتبی (1386). «استراتژی­های پژوهش کیفی: تاملی بر نظریه‌پردازی داده‌بنیاد»، فصلنامه اندیشه مدیریت، سال 1، شماره 2.

- دری نوگورانی، حسین (1392). اقتصاد دفاع در دوران جدید، تهران: انتشارات ساقی.

- رستمی، علی‌اکبر (1383). مقدمه­ای بر شناخت اصول و مبانی اطلاعات نظامی، تهران: دافوس آجا.

- زارعی، علی‌اصغر؛ نسیمی، همایون (1386). «مدیریت نوآوری در صنعت نفت»، فصلنامه مدیریت منابع انسانی در صنعت نفت، موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی، شماره 1.

- سعادت‌راد، علیرضا (1395). الگوی مفهومی جامع سیاست‌گذاری دفاعی ج. ا. ایران بر مبنای مطالعه تطبیقی الگوهای سیاست‌گذاری دفاعی در کشورهای منتخب، رساله دکتری، تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی.

- ﺳﻮزﻧﭽﯽ ﮐﺎﺷﺎﻧﯽ، اﺑﺮاﻫﯿﻢ (1390). اﻗﺘﺼﺎد دانش‌بنیان و ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار (ﻃﺮاﺣﯽ و آزﻣﻮن ﯾﮏ ﻣﺪل ﺗﺤﻠﯿﻠﯽ ﺑﺎ داده‌های ﺟﻬﺎﻧﯽ)، تهران: انتشارات داﻧﺶ و ﺗﻮسعه.

- سیف، اله‌مراد (1395). اقتصاد مقاومتی ضرورت‌ها، نقشه راه و زمینه‌های اجرا، تهران: انتشارات دانشگاه عالی دفاع ملی.

- صالحی، اکبر؛ تهامی، رحیمه السادات (1388). «بررسی و تحلیل عوامل و موانع مؤثر در تربیت دینی بر مبنای سخنان حضرت علی (ع) در نهج‌البلاغه». مجله تربیت اسلامی. سال چهارم، شماره نهم.

- فرتوک‌زاده، حمیدرضا و همکاران (1393). «نقش صنعت دفاعی در گذار به اقتصاد مقاومتی»، فصلنامه آفاق امنیت، سال هفتم، شماره بیست‌وپنجم.

- کشتکار هرانکی، مهران؛ مبینی‌دهکردی، علی (1393). «مقاله بررسی تأثیر مدل سه‌شاخگی بر نوآوری اجتماعی (مطالعه موردی یک شرکت وابسته به صنایع خودروسازی)»، نشریه مدیریت نوآوری، زمستـان، سال سوم، شماره 4.

- محمودزاده، ابراهیم؛ کشتکار، مهران؛ محمدی‌الموتی، محمد (1394). «سنجش آمادگی تدوین راهبرد استقرار نظام مدیریت دانش سازمان»، فصلنامه مطالعات مدیریت راهبردی، شماره 23، سال ششم.

- منصوریان، یزدان (1386). گراندد تئوری چیست و چه کاربردی دارد، ویـژه‌نامـه همـایش علم اطلاعات و جامعه اطلاعاتی، اصفهان: دانشگاه اصفهان.

- مهرابی، امیرحمزه و همکاران (1390). «معرفی روش‌شناسی داده‌بنیاد برای تحقیقات اسلامی (ارائه یک نمونه)»، فصلنامه مدیریت فرهنگ‌سازمانی، سال 9، شماره 23.

- ناظمان، حمید؛ اسلامی‌فر، علیرضا (1389). «اقتصاد دانشی هند (الگویی برای توسعه پایدار در ایران)»، فصلنامه مطالعات شبه قاره، دوره 2، شماره 3، صفحات 169-145.

- نظری‌زاده، فرهاد (1382). ارایه الگویی برای ارزیابی عملکرد نوآوری و به‌کارگیری آن در یک صنعت دفاعی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد  تهران: دانشگاه صنعتی مالک اشتر.

- نظری‌‌زاده، فرهاد (1393). گزارش وضعیت امنیتی و دفاعی ایران، شامل پیش‌بینی پنج‌ساله تا 2018، ترجمه گزارش مؤسسه‌ بیزینس مانیتور اینترنشنال، تهران: مرکز راهبری آینده‌پژوهی علوم و فناوری‌های دفاعی - مؤسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی.

- هومن، علی حیدر (1386). شناخت روش علمی در علوم رفتاری، تهران: انتشارات سمت.

 

ب) منابع انگلیسی

- Charmaz, C. (1990). "Discovering Chronic Illness: Using Grounded Theory", Social Science and Medicine, 30.

 

- Strauss, Anselm L., & Corbin, Juliet (1990). Basics of Qualitative Research: Grounded Theory Procedures and Techniques, Sage.

 

- Sousa.C.A.A Headriks.,P.H.j (2006). the need for grounded theory in developing a knowledge based view of organization research methods,Vol.9,No 3,pp315.

 

- Soto, S. (1992). Using grounded theory analysis to study the information seeking behaviour of dental professionals. Information Research News, Vol. 3 No. 1, pp. 2.

 

- Keith Hartley (2007). Defense economics: Achievements and Challenges, January 2007, Economics of Arms Industries View project, The University of York.

 

- Keith Hartley (2012). Defence Economics and the Industrial Base, Centre for Defence Economics, University of York, England.

 

- Todd Sandler & Keith Hartley (2007). Defense In A Globalized World: An Introduction, Handbook of Defense Economics, Volume 2.

 

- Todd Sandler And Keith Hartley (2001). Economics of Alliances: The Lessons for Collective Action,  Journal of Economic Literature.

 

- Keith Hartley and Binyam Solomon (2011). University of York, UK and Defence Research and Development Canada.