راهبردهای مواجهه فرهنگی با فتنه از منظر نهج‏ البلاغه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری رشته مدیریت راهبردی فرهنگی دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی نویسنده مسئول

2 دانشیار دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی

چکیده

از روش‏های مورد استفاده جبهه استکبار جهت نفوذ، تضعیف و براندازی حکو‏مت‏ها خصو‏صاً در جوامع اسلامی، برپایی فتنه در میان امت اسلام است که به‌طور خاص با بهره‏گیری از عناصر غفلت‏زده یا مغرض داخلی درصدد رسیدن به اهداف خود می‏باشند. از این‌رو درک ماهیت، عوامل، آثار و روش‏های برخورد با فتنه برای برون رفت از آسیب‏های آن، بسیار مهم است. نهج‏البلاغه به‌عنوان انعکاسی از شیوه‏های رفتاری امام علی (علیه‌السلام) در مهار انواع فتنه در دوران حکومت آن حضرت به‌عنوان منبعی غنی می‏تواند محققان را در این عرصه یاری نماید. به ویژه آن‌که اگر بخواهیم بدون برخورد نظامی و بکارگیری روش‏های سخت و اعمال هزینه‏های زیاد، انواع فتنه را در جامعه سامان بخشیم، می‏بایست از راهبردهایی که آن حضرت برای مهار فتنه از این منظر به‌کار برده‏اند، بهره جوییم. بدین‌منظور در پژوهش حاضر از روش تحلیل محتوای کیفی با رویکرد تحلیل محتوای عرفی با رهیافت استقرائی بهره گرفته شده است که پس از استخراج مقوله‏ها از داده‏ها و تحلیل آن‌ها، اهم راهبردهای مواجهه فرهنگی با فتنه‏ از منظر نهج‏البلاغه که دربردارنده جذب حداکثری و دفع حداقلی باشند، استخراج گردند. بر اساس یافته‌های پژوهش راهبردهای فرهنگی مواجهه با فتنه عبارتند از: رفق و مدارا، آگاه‌سازی، اعطاء حقوق، افشاگری، احتیاط، ملامت، ارعاب و قطع رابطه که هر کدام از این راهبردها با توجه به اقتضائات موجود، توسط امام علی(علیه‌السلام) به کارگیری شده‏اند.

کلیدواژه‌ها


الف) منابع فارسی

- قرآن ترجمه استاد خرمشاهی.

- نهج‏البلاغه ترجمه استاد شهیدی.

 امام خامنه‏ای (مدظله العالی)، مجموعه بیانات قابل دسترس در سایت:

www.khamenei.ir

- ابراهیمی، محبوبه (1388). «فتنه در قرآن»، مجله فرهنگ پویا، شماره 15.

- ایمان، محمدتقی؛ نوشادی، محمودرضا (1390). «تحلیل محتوای کیفی»، مجله پژوهش، شماره 2.

- بوفر، آندره (1366). مقدمه‏ای بر استراتژی راهبرد، ترجمه مسعود کشاورز، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‏المللی.

- پهلوان، چنگیز (1378). فرهنگ شناسی، تهران: پیام امروز.

- تقی‌پور، ابوالفضل؛ قاسم‌پور، افسانه (1395). «مختصات فتنه در نهج‏البلاغه»، پژوهش‌نامه علوم قرآن و حدیث، شماره 1.

- جوانی، یدا... (1388). «جامعه اسلامی با فتنه‏ای عمیق روبرو شده است»، روزنامه صبح صادق، شماره 410.

- حسینی‌سرشتی، سیدمحمدصادق (1389). «درآمدی بر شناخت مفاهیم اخلاق سیاسی فتنه در بیان امام علی (علیه‌السلام)»، فصلنامه اخلاق، شماره 21.

- دهقانی، فرزاد (1394). «راهکارهای گریز از گرداب فتنه از دیدگاه نهج‏البلاغه»، فصلنامه اخلاق، شماره 18.

- راغب اصفهانى، حسین‏بن محمد (1412 هـ.ق).  مفردات الفاظ ‏القرآن، دمشق: دارالعلم.

- رحیم‌پور ازغدی، حسن (1389). «علی از فتنه می‌گوید»، مجله کیهان فرهنگی، شماره 289 و 288.

- سیاهپوش، امیر؛ آقاپور، علی (1391). فرهنگ در منظر مقام معظم رهبری، چاپ سوم، تهران: مؤسسه نشر شهر.

- الشهابی، اویس؛ شیخی، حمیدرضا (1369). موضع علی (علیه‌السلام) در برابر فتنه‌ها، ترجمه حمیدرضا شیخی، مجله مشکوه، شماره 27.

- صفرلکی، شمس‌اله (1379). «ریشۀ فتنه‌ها از دیدگاه امام علی (علیه‌السلام)»، مجله فرهنگ کوثر، شماره 43.

- طباطبائی، محمدحسین (1417 هـ.ق). تفسیر المیزان، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین.

- طبیبی، علی‌رضا؛ حسنی، قدرت‌الله (1390). «شیوه فرهنگی تقابل و مبارزه مسلمانان با فتنه‌گران از منظر نهج‏البلاغه»، ماهنامه معرفت، شماره 167.

- عبداللهی، عابد (1386). حق و باطل و فتنه و فتنه‏انگیزان از دیدگاه حضرت علی(علیه‌السلام)، قم: انتشارات سلسبیل.

- عمید، حسن (1381). فرهنگ فارسی عمید، تهران: امیر کبیر.

- فرهی بوزنجانی (1391). فرهنگ سازمانی و پلیس، تهران: سازمان تحقیقات و مطالعات ناجا - پژوهشکده بنیان.

- فلاح، محمدرضا (1388). «فتنه از آغاز تا انجام: وقتی بچه شتر بهانه می‌شود»، مجله فرهنگ پویا، شماره 44.

- کاظمی، سیدعلی‌اصغر (1376). بحران نوگرایی و فرهنگ سیاسی در ایران معاصر، تهران: نشر قومس.

- گال، مردیت و همکاران (1386). روش‌های تحقیق کمی و کیفی در پژوهش‌های علوم تربیتی و روانشناسی، ترجمه احمدرضا نصر اصفهانی و همکاران، تهران: سمت.

- مطلبی‌جونقانی، محسن (1389). «ریشه‌های فتنه از دیدگاه نهج‏البلاغه»، مجله مربیان، شماره 37.

- مکارم شیرازی، ناصر (1375). پیام امام، شرح تازه و جامعی بر نهج‏البلاغه، تهران: دارالکتب الاسلامیه.

- مینتزبرگ، هنری (1367). مدیریت استراتژیک، ترجمه محمد صائبی، تهران: مرکز آموزش مدیریت.

- نائینی، علی‌محمد (1391). اصول و مبانی جنگ نرم، چاپ سوم، تهران: نشر ساقی.

- نیک‌طبع، صدیقه (1391). «خاستگاه فتنه و راه‌های مقابله با آن از منظر نهج‏البلاغه»، فصلنامه پژوهش‌های تعلیم و تربیت اسلامی، شماره 8.

- یساقی، علی‌اصغر (1388). «بازشناسی مفهوم فتنه از دیدگاه قرآن»، مجله فقه و تاریخ تمدن، شماره 19.

ب) منابع انگلیسی

- Hemmati,Homayoun,November  (2002). Culture,Diversity And Identity, Rome, Italy, Academy Carita Politica.

 

- Hill, C. W. (1997). International‌ business‌: Competing in the global market place, chicago: Irwin.

 

-  Hinnels, John R. (2005). The routledge companion to the study of religion.newyork: taylor & francis.

 

- Holsti, K.J, (1988). International PoliticsY A Framework for Analiysis, Engelwook Cliffs: Prentice-Hall.