سناریوهای تحولات سیاسی– امنیتی یمن

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و مدیریت راهبردی

2 دانشجوی دکترای مدیریت آینده پژوهی دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و مدیریت راهبردی-نویسنده مسئول

3 دانشجوی دکترای مدیریت آینده پژوهی دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و مدیریت راهبردی

چکیده

عربستان به بهانه مقابله با جنبش انصارالله یمن، ائتلافی از دولت‌های مرتجع منطقه ‌ایجاد کرد و با حمایت کشورهای غربی اقدام به تهاجم نظا‌می ‌همه‌جانبه علیه مردم مظلوم یمن و محاصره‌ این کشور نمود؛ به‌این‌ترتیب، تحولات سیاسی یمن جنبه امنیتی پیدا کرد و با پیچیدگی و عدم قطعیت، همراه شد. هدف این تحقیق، شناسایی مهمترین سناریوهای تحولات سیاسی– امنیتی یمن مبتنی بر عدم قطعیت بحرانی می­باشد.
روش این مقاله به لحاظ هدف؛ توسعه ای- کاربردی و به لحاظ روش؛ موردی – زمینه‌ای و به لحاظ ماهیت؛ آمیخته می­باشد. براساس رویکرد سناریونویسی GBN داده‌های مورد نیاز آن به چهار شیوه مطالعات اکتشافی و فیش برداری، انجام مصاحبه حضوری با تعداد 20 نفر از خبرگان یمن و در ادامه اخذ نظرات 37 نفر از مدیران و مسئولین درگیر در حوزه تحولات سیاسی – امنیتی یمن با رویکرد تمام‌شمار با استفاده از پرسشنامه به شیوه نمونه گیری هدفمند، جمع آوری گردید و برای تجزیه وتحلیل داده‌ها از آمار توصیفی و تحلیل آماری و یافته‌های میانگین رتبه­ای خبرگان با آزمون فریدمن با استفاده از نرم افزار SPSS و برگزاری گروه کانونی جهت تدوین سناریوها و نشانگرها استفاده شده است.
پس از بررسی ‌علمی‌مهمترین عوامل کلیدی و پیشران‌های موثر بر تحولات سیاسی - امنیتی یمن، 2 عدم قطعیت بحرانی، تعیین شد و سناریوهای 4 گانه، شامل: سناریوی جنگ فرسایشی، فتح قریب، سناریوی بازگشت دیکتاتوری و سناریوی رقص شمشیر شاهزاده برای آینده تحولات سیاسی-امنیتی یمن به همراه نشانگرهای آن تدوین گردید.

کلیدواژه‌ها


الف. منابع فارسی

  • اسدی، مجید (1382)، بررسی نقش اسلام در تحولات خاورمیانه (مطالعه موردی یمن)، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه گیلان- دانشکده ادبیات و علوم انسانی- گروه علوم سیاسی، روابط بین الملل.
  • بیات، مرتضی (1390)، تأثیر جبهه مقاومت اسلامی، رهبری ایران بر ژئوپلیتیک خاورمیانه (بررسی موردی الحوثی‌ها در یمن)، دانشگاه آزاد اسلامی. واحد تهران مرکزی.
  • بیرا‌می‌سقرلو، اکبر (1393)، بررسی رقابت ایران و عربستان در موضوع یمن در تحولات سیاسی اخیر یمن، دانشگاه آزاد اسلا‌می‌تهران مرکز - دانشکده علوم سیاسی.
  • تلاشان، حسن (1391)، انقلاب اسلا‌می‌ایران و تأثیر آن بر تحولات ژئوپلیتیک شیعه در یمن، فصلنامه ‌علمی‌پژوهشی شیعه‌شناسی، شماره 40.
  • چرماک، جی توماس (1393)، برنامه‌ریزی بر پایه سناریو، ترجمه سعید خزایی، انتشارات علم آفرین، تهران
  • حسنی، حسن (1391)، عوامل موثر بر سیاستهای شورای همکاری خلیج فارس در قبال تحولات بحرین و یمن، پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه علامه طباطبایی – رشته مطالعات منطقه‌ای گرایش خاورمیانه.
  • خزایی، سعید (1388)، روش­های آینده­نگاری، جلد 1، تهران، انتشارات دانشگاه عالی دفاع ملی.
  • راجح، عبدالرحمن (1388)، بررسی موانع دموکراسی در کشورهای عربی (بررسی موردی یمن)، پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه علامه طباطبایی. دانشکده حقوق و علوم سیاسی.
  • راستیان، محمدجواد (1391)، بررسی مقایسه‌ای نقش امریکا در تحولات مصر و یمن سالهای ۲۰۱۰ و ۲۰۱۱، پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد دانشگاه ازاد اسلامی.
  • زالی، نادر (1392)،‌ آینده‌نگاری راهبردی در برنامه‌ریزی و توسعه منطقه‌ای، پژوهشکده مطالعات راهبردی شفیعی اردستانی و همکاران؛ تهران، مرکز آینده‌پژوهی علوم فناوری دفاعی.
  • سلحشور، محمدحسین (1393)، اهمیت ژئوپلیتیکی و فوق استراتژیک یمن در منطقه خاور میانه و نقش جنبش انصارالله در منطقه، دانشگاه پیام نور تهران.
  • شایسته‎فرد، رضا (1391)، آسیب‌شناسی گفتمان بیداری اسلا‌می‌پنج ساله اخیر در بحرین و یمن، پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه ازاد اسلا‌می‌واحد تهران مرکزی- دانشکده علوم سیاسی.
  • صادقی، حسین احمدیان، حسن (1389)، دگرگونی جایگاه منطقه‌ای یمن؛ امکانات و چالش‌ها، فصلنامه ‌علمی‌پژوهشی راهبرد / سال نوزدهم / شماره 56.
  • علیزاده، عزیز، وحیدی مطلق، وحید و ناظمی، امیر (1387)، سناریونگاری یا برنامه‌ریزی بر پایه سناریوها، علل اهمیت تحولات یمن و سناریوهای پیش‌رو؛ مؤسسه مطالعات بین المللی انرژی.
  • پدرام، عبدالرحیم؛ جلالی وند، عباس(1392)، مقدمه ای بر‌آینده‌پژوهی:روش شناسی ‌آینده‌پژوهی، جلد دوم: تهران، مؤسسه آموزشی وتحقیقاتی صنایع دفاعی، مرکز‌آینده‌پژوهی علوم وفناوری‌های دفاعی
  • پدرام، عبد الرحیم؛ احمدیان، مهدی (1394)، آموزه­ها و آزموده­های آینده‌پژوهی، انتشارات موسسه افق ‌آینده‌پژوهی راهبردی.
  • شوارتز، پیتر (1391)، هنر دورنگری، برنامه‌ریزی برای آینده در دنیایی با عدم قطعیت، ترجمه عزیزعلیزاده، تهران: مرکزآینده­پژوهی علوم وفناوری دفاعی.
  • لیندگران، ماتس؛ باندهولد، ‌هانس (1390)، طراحی سناریو- پیوند بین آینده و راهبرد، ترجمه عبدالعزیز تاتار، مؤسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی مرکز آینده‌پژوهی علوم و فناوری دفاعی.
  • کریملو، داوود (1393)، کتابسبزیمن، تهران: انتشارات وزارت امورخارجه.
  • فیروز کلائی، عبدالکریم (1394)، تحلیلی بر مهمترین علل تهاجم نظا‌می‌ائتلاف تحت رهبری عربستان سعودی به یمن،پژوهش‌هایمنطقه‌ای، شماره 7، بهار.
  • مصلی نژاد، عباس (1394)، سیاستگذاری راهبردی در مدیریت بحران امنیتی یمن، فصلنامه‌علمی‌پژوهشیسیاستجهانی، دورة چهارم، شمارة 3 ، پاییز .
 

ب. منابع لاتین

  • Abel Riu, Ainhoa Ruiz, Tica Font & Camino Simarro, (2015), Saudi Arabia and Bombings in Yemen - The responsibilities of the Spanish State. Delas center for peace studies.
  • Catrina Aiena, (2015), The War in Yemen: Sacrificing Human Rights in The Name of an Illegitimate War. Islamic Human Rights Commission.
  • Peter Salisbury, (2015), Yemen and the Saudi–Iranian ‘Cold War’, Middle East and North Africa Programme.
  • United States Policy & Yemen’s Armed Conflict. (2015) The Yemen Peace Project
  • Rafael Popper، (2008)How are foresight methods selected?، Foresight, vol 10, No.6
  • Rabi, uzi, (2015). Yemen: revolution, civial war and unification, New York: i.b. tauris.
  • Barak A. Salmoni, Bryce Loidolt, Madeleine Wells, (2010). Regime and Periphery in Northern Yemen the Huthi Phenomenon, Published by the RAND Corporation.