آینده‌پژوهی مدیریت تهدیدات امنیتی عربستان در منطقه غرب آسیا (کنشگران و عوامل شتاب‌زا)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی و نویسنده مسئول

2 دکتری مدیریت راهبردی

3 دانش‌آموخته دکتری رشته آینده‌پژوهی دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی

چکیده

روابط و رویکردهای متقابل جمهوری اسلامی ایران و عربستان‌سعودی در طول چند دهه گذشته فراز و نشیب‌هایی داشته که به‌رغم محدود همکاری‌ها، همواره با رقابت و تعارض همراه بوده است. بنابراین شناخت کنش‌گران مؤثر در شکل‌گیری یا کنترل تهدیدات امنیتی و عوامل تسریع‌کننده این روند ضرورت دارد. پژوهش حاضر به لحاظ هدف، کاربردی است و از حیث روش‌شناسی توصیفی - تحلیلی و از رویکردی آمیخته بهره برده است. ابزارهای جمع‌آوری داده‌ها مصاحبه، گروه کانونی و پرسش‌نامه بوده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که مواردی نظیر نفوذ معنوی و منطقه‌ای در جهان اسلام، زنده نگه‌داشتن آرمان فلسطین، همکاری مستشاری در عراق و سوریه، اقتدار و توان دفاعی و موشکی و... نیز تلاش عربستان برای توسعه تفکر وهابی و حمایت از گروه‌های تروریستی و افراطی، داعیه‌داری رهبری جهان اسلام و بازیگر برتر منطقه‌ای به‌عنوان عوامل شکل‌گیری تهدیدات امنیتی در بروز تعارضات فی‌مابین مؤثر بوده است. همچنین از بین بازیگران منطقه‌ای و بین‌المللی آمریکا، رژیم صهیونیستی و گروه‌های تروریستی تکفیری با حداقل قابلیت کنترل؛ اتحادیه اروپا، اتحادیه عرب، شورای همکاری خلیج‌فارس و شورای امنیت سازمان ملل با قابلیت کنترل متوسط و همچنین روسیه، سوریه، حزب‌الله لبنان، انصار الله یمن، حشدالشعبی عراق در هم‌سویی با جمهوری اسلامی ایران واجد کنش‌گری در پیدایش یا کنترل تهدیدات امنیتی عربستان به‌شمار می‌روند.

کلیدواژه‌ها


الف) منابع فارسی

- آقایی، سیدداوود (1368). سیاست و حکومت در عربستان سعودی، تهران: انتشارات موسسه خدمات فرهنگی انقلاب.

- بخشی، جواد (1391). بررسی برنامه‌های امنیتی شورای همکاری خلیج‌فارس از ابتدای تشکیل تاکنون، تهران: مرکز بین‌المللی مطالعات صلح.

- جعفری، علی‌اکبر (1389). منافع استراتژیک مشترک و اتحاد آمریکا، رژیم صهیونیستی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.

- جعفری‌ولدانی، اصغر؛ جعفری، هرمز (1395). «بنیان‌های حفظ ثبات سیاسی در عربستان (2015-2011)»، فصلنامه ژئوپلیتیک، سال دوازدهم، شماره اول.

- جعفری‌ولدانی، اصغر ( 1388). چالش‌ها و منازعات در غرب‌آسیا، تهران: انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی.

- جهانبخش، محمدتقی (1395). «روابط عربستان و همسایگان شرقی ایران؛ تلاش برای محدود و موازنه‌سازی»، ماهنامه مطالعات امنیت ملی برآورد، شماره‌های 44- 43.

- رجبی، سهیل (1391). «واکاوی جایگاه استراتژیک سوریه در مناسبات منطقه‌ای و بین‌المللی»، فصلنامه 15 خرداد، دوره سوم، سال دهم، شماره 24.

- زراعت‌پیشه، نجف (1384). برآورد استراتژیک عربستان‌سعودی (سرزمینی – سیاسی)، تهران: انتشارات مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر.

- سلیمانی‌پور‌لک،‌ فاطمه  (1389).‌ قدرت نرم در استراتژی غرب‎آسیا‌ی آمریکا، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.

- صفوی، سیدحمزه (1394). عربستان؛ مجموعه کشورهای اسلامی، تهران: انتشارات جهاد دانشگاهی.

- غرایاق‌زندی، داود (1387). محیط امنیتی پیرامونی جمهوری اسلامی ایران، مجموعه مقالات محیط امنیتی پیرامونی جمهوری اسلامی ایران، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.

- فرازمند، محمد (1394). رهنامه سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در تعامل با عربستان سعودی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.

- هژیری، محمدعلی (1396). چند گام تا اتحاد عملی عربستان و رژیم صهیونیستی، تهران: مرکز بین‌المللی مطالعات صلح.

 

ب) منابع انگلیسی

- Gregory, Gause (2014). Beyond Sectarianism: New Middle East Cold War, BROOKINGS DOHA CENTER ANALYSIS PAPER, Number 11.

 

- Alghunaim, Ghadah (2014). Conflict between Saudi Arabia and Iran: An Examination of Critical Factors Inhibiting their Positive Roles in the Middle East, Nova Southeastern University.

ج) منابع اینترنتی

- https://www.quora.com/, Burgess John (2015), Why is there conflict between Saudi Arabia and Iran?.

 

- https://fanack.com/saudi-arabia/history-past-to-present/iran-and-saudi-arabia-the-rivalry-explained/ November.

 

- https://www.cnbc.com/2017/12/20/ Saudi Arabia and Iran's feud has entered a new 'unpredictable' phase/ Holly Ellyatt.

 

- http://www.middleeasteye.net/columns/why-saudi-arabia-cannot-go-war-iran-9549775/ 19 December 2017/ Maysam Behravesh.