راهبردهای سیاست خارجی در حوزه دفاعی- امنیتی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی دانشکده روابط بین الملل، وزارت امور خارجه

2 دانشجوی مدیریت راهبردی داعا، نویسنده مسئول مکاتبات

چکیده

تولید و صیانت از امنیت ملی از وظایف اصلی سیاست خارجی است و بنابراین شناسایی و تدوین راهبردهایی در حوزه دفاع و امنیت ملی از ضرورت‌های بسیار مهم در هر واحد سیاسی است. سیاست خارجی جمهوری‌اسلامی‌ایران نیز متناسب با عوامل هویتی منبعث از ارزش‌های انقلاب‎اسلامی، تاریخ پرفرازونشیب و تهدیدها و فرصت‌های محیط راهبردی خود نیازمند تدوین راهبردهایی مشخص در حوزه امنیتی و دفاعی است. هدف این پژوهش شناسایی و تبیین راهبردهایی است که سیاست خارجی ‌باید در حوزه امور دفاعی و امنیتی اتخاذ نموده و طراز امنیتی کشور را در سطوح بین‌المللی، منطقه‌ای و ملی ارتقا دهد. جهت نیل به این هدف شناخت ارکان جهت‌ساز از جمله عوامل و اهداف سیاست خارجی در حوزه امور دفاعی – امنیتی و عوامل موثر در محیط راهبردی جمهوری‌اسلامی‌ایران مورد مطالعه قرار گرفته و راهبردهای سیاست خارجی در این حوزه در 15 مورد استخراج شده است. روش شناسی این پژوهش از نوع آمیخته (کیفی و کمی) و با اتکا به منابع کتابخانه‌ای تخصصی و رجوع به خبرگان با ابزارهای پرسشنامه و مصاحبه است. گویه‌های مربوط به عوامل محیطی راهبردی داخلی و خارجی موثر براساس ادبیات تنظیم و پس از آزمون‌های روایی و پایایی با استفاده از تکنیک SWOT پردازش شده و در نهایت راهبردهای مورد نظر مورد شناسایی قرار گرفته و با توجه به ارزیابی خبرگان‌جامعه آماری اولویت‌بندی شده‌اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Foreign Policy Strategies in the Field of Defense and Security

نویسندگان [English]

  • Seyed Abbas Araghchi 1
  • Seyed Majid Qafelebashi 2
1 Academic Member of International Relations, Ministry of Foreign Affairs Faculty
2 Ph.D. student of Strategic Management in Supreme National Defense University and responsible Author
چکیده [English]

Foreign policy and defense-security policy in each political system have a close, and supportive relationship with each other through a joint objectives and mission that defends the national security of the country. At the level of strategic policy-making, the strategies adopted by these two main national policies must necessarily be able to promote the national security of the country. The purpose of this study is to identify and explain strategies of foreign policy which should be aimed at achieving goals, factors, missions of Security and Defense Policy in accordance with the strategic environment of the country in terms of international, regional and national levels. In order to achieve this goal, understanding of foreign policy objectives in the field of defense-security, defense-security policy factors as well as effective environmental factors in explaining the relevant strategies have also been considered in the research process. The methodology of this research is mixed (qualitative and quantitative) by relying on library resources and referring to experts views through questionnaires and interviewing tools. After the conceptualization of the theory, the goals, principles, teachings and foreign policy tools  and  the internal and external environmental factors are determined and the validity and reliability of latter factors were tested. Ultimately by SWOT techniques, the strategies were identified and prioritized according to the views of the experts of the statistical community.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Foreign Policy
  • defense policy - security
  • strategy
  • national security
  • strategic environment
  • الف. منابع فارسی

    ـ کتابها

    • افتخاری، علی اصغر (1388)، دیپلماسی نوین و امنیت ملی جمهوری‌اسلامی‌ایران: جستارهایی در سیاست خارجی جمهوی اسلامی‌ایران، تهران، انتشارات وزارت امور خارجه.
    • امینیان، بهادر؛ زمانی، سیدحسام الدین (1396)، دیپلماسی اجبارآمیز.انتشارات وزارت امورخارجه، 
    • تهامی، سیدمجتبی (1376)، امنیت ملی دکترین و سیاست‌های دفاعی و امنیتی، دانشگاه عالی دفاع ملی، 280ص
    • حسن بیگی، ابراهیم (1390)، مدیریت راهبردی، انتشارات سمت، تهران، مرکز تحقیق و توسعه علوم انسانی و دانشگاه عالی دفاع ملی، ص472   
    • خاکسار، عبدالحمید سلمان (1390)، امنیت ملی(اصول و تحولات مفهومی)، تهران‌، دانشگاه عالی دفاع ملی، ص 166.
    • خسروی، غلامرضا (1391)، بررسی متون سیاست خارجی جمهوری‌اسلامی‌ایران (مجموعه مقالات)، به اهتمام محمد یزدان فام. تهران. پژوهشکده مطالعات راهبردی.
    • دانش آشتیانی، محمدباقر (1388)، راهبرد دفاعی امنیتی؛ اصول و مبانی، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران.
    • دهقانی فیروز آبادی، سید جلال (1388)، سیاست خارجی جمهوری‌اسلامی‌ایران، تهران، انتشارات سمت، ۱۳۸۸.
    • ربیعی، علی(1383)، مقدمه‌ای بر امنیت ملی در جهان سوم. تهران، انتشارات وزارت امورخارجه.
    • روشندل، جلیل (1370)، تحول در مفهوم راهبرد، مجموعه مقالات اولین سمینار بررسی تحول مفاهیم، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه، چاپ اول، 1370.
    • سجادپور، سیدمحمدکاظم (1383)، چارچوب‌های مفهومی‌و پژوهشی برای مطالعه سیاست خارجی ایران، تهران، انتشارات وزارت امور خارجه.
    • سجادپور، سیدمحمدکاظم (1381)، سیاست خارجی ایران، چند گفتار در عرصه‌های نظری و عملی، تهران، دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی، وزارت امور خارجه.
    • صفوی، سید حمزه (1387)، کالبد شکافی سیاست خارجی جمهوری‌اسلامی‌ایران، تهران، انتشارات دانشگاه امام صادق(ع).
    • ظریف، محمد جواد و سجادپور، سید محمد کاظم، (1389)، دیپلماسی چند جانبه، انتشارات وزارت امور خارجه.
    • عبداله خانی، علی (1386)، تهدیدها امنیت ملی، تهران، موسسه ابرار معاصر تهران.
    • عبداله خانی، علی (1389)، نظریه‌های امنیت. تهران، موسسه ابرار معاصر تهران.
    • قاسمی، فرهاد (1391)، دیپلماسی و روابط بین‌الملل، میزان، چاپ دوم، تهران.
    • قاسمی‌2، فرهاد (1390)، اصول روابط بین‌الملل، نشر میزان، چاپ چهارم، تهران.
    • قوام، عبدالعلی (1383)، اصول سیاست خارجی و سیاست بین‌المللی، تهران، سمت.
    • متقی، ابراهیم؛ پوستین چی‌، (1390)، الگو و روند در سیاست خارجی، دانشگاه مفید.
    • محمدی، منوچهر (1384)، سیاست خارجی جمهوری‌اسلامی‌ایران اصول و مسائل، تهران، نشر دادگستر.
    • مشیرزاده، حمیرا (1389)، تحلیل سیاست خارجی ایران از منظر‌سازه انگاری در: نگاهی به سیاست خارجی ایران به کوشش نسرین مصفا، تهران، انتشارات وزارت امور خارجه.
    • یزدان فام، محمود و دیگران (1396)، سال نمای امنیت ملی جمهوری‌اسلامی‌ایران، تهران، پژوهشکده مطالعات راهبردی.

     

    ـ پایان نامه‌ها

    • دانشگاه عالی دفاع ملی (1392)، الگوی تدوین راهبرد امنیت ملی جمهوری‌اسلامی‌ایران، مطالعه گروهی دانشجویان دوره هشتم تهدیدها امنیت ملی.
    • مرکز مطالعات راهبردی دفاعی (1394)، بازدارندگی همه جانبه، تهران، مرکز مطالعات راهبردی دفاعی.

     

    ـ مقالات

    • احمدوند، محمدعلی و همکاران (1392)، ارائه الگوی انتخاب راهبرد در حوزه دفاع از انقلاب‎اسلامی، فصلنامه راهبرد دفاعی، سال یازدهم، شماره 43، پاییز 1392.
    • بنی‌هاشمی، میرقاسم (1392)، چالش‌ها و دستورکار امنیتی دولت یازدهم، دیده بان امنیت ملی، شماره 23، اسفند 92.
    • خبیری کابک (پائیز 1382)، راهبرد دفاعی جمهوری اسلامی ایران (ملزومات راه کارها)، فصلنامه راهبرد دفاعی، سال اول، شماره اول، 1382 .
    • دهقانی فیروز آبادی2 (پائیز 1377)، نظریه نهادگرایی نئولیبرال و همکاری‌های بین‌المللی، فصلنامه سیاست خارجی، سال دوازدهم.
    • ساعد، نادر؛ قاسم علیدوستی (1390)، دیپلماسی دفاعی تطبیقی و ترسیم‌سازواره الگوی مدیریت آن در جمهوری‌اسلامی‌ایران، فصلنامه راهبرد دفاعی، سال 9، شماره 34، پاییز 90
    • سجادپور، سیدمحمدکاظم (1397)، چارچوبی مفهومی‌و فراگیر برای درک و تحلیل سیاست خارجی ایران، ویژه نامه فصلنامه سیاست خارجی (چهلمین سالگرد پیروزی انقلاباسلامی)، مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی
    • عسگری، محمود (1389)، چارچوبی برای تبیین دیپلماسی دفاعی با تاکید بر دیپلماسی دفاعی جمهوری‌اسلامی‌ایران، فصلنامه دیپلماسی دفاعی، سال اول، شماره اول، تابستان 1389
    • متقی، ابراهیم (1391)، نشانه‌ها و کارکردهای دیپلماسی دفاعی پویا، فصلنامه راهبرد دفاعی، شماره 40، زمستان 1391.

     

    ـ مصاحبه‌ها و نشست‌ها

    • حسینی، محمد تقی (1394)، مصاحبه با نگارنده. 
    • سجادپور، سید محمد کاظم (1396)، مصاحبه با نگارنده.
    • قمی، حسن (1397)، مصاحبه با نگارنده

     

    ـ تارنماها

    • خامنه‌ای، سیدعلی.(1392) قابل دسترسی در:

    http://www.leader.ir/langs/fa/index.php?p=contentShow&id=1148

    • خامنه‌ای، سیدعلی.(1394) قابل دسترسی در:

    http://www.leader.ir/langs/fa/index.php?p=contentShow&id=1336

    • خامنه‌ای‌، سیدعلی (1395) قابل دسترسی در:

    http://farsi.khamenei.ir/news-content?id=33873

    • خامنه‌ای، سید علی (1395)، بیانات رهبری در دیدار سران سه قوه، 25 /3/95  - 

    http://leader.ir/fa/content/15489

    • خامنه‌ای، سید علی (1397)،  بیانات در دیدار با کارگزاران سیاست خارجی، تیر 1397
    • خرازی، سید کمال. (1394)، سخنرانی در دانشگاه آزاد. قابل دسترسی در:

     http://www.ana.ir/news/102922

    ب. منابع لاتین

    • Ashkezari, Mojtaba (2015). Invistigation of I.R.Iran Foreign Policy (1997-2013). Asian Social Science. Vol 11, No. 28, 2015. Canadian Center of Science and Education,
    • Ajami, fauad ,( Winter 1988 ). Iran: the Impossible Revolution, foreign Affairs, No2, vol. 67.
    • Baylis,John and… (2006). The Globalization of World Politics:an Intruductionto International Relation, NewYork, Oxford University Press, 2006, p:785
    • Bymann, Daniel. (2001). Iran's Security Policy in the Post-Revolutionary Era, RAND Corporation, available at www.rand.org/pubs/momograph_report
    • Collins, Alan (2010). Contemporary Security Studies, second Edition, Oxford University Press.
    • Concian, F.Mark (2017). Formulating National Security Strategy, Center for Strategic and International Studies (CSIS), Washigton
    • Gaub, Florence & other.(2015). Arab Future: Three scenarios for 2015. European Union Institute for Securities Studies (ISSEU). Paris. Feb 2015.
    • Kaarabo, Juliet (2017). Coalition politics: International norms and foreign policy: Multiparty decision making dynamics in comparative perspective. International politics. 31 May 2017
    • Katzman ,Kenneth (2018). Iran’s Foreign and Defense Policies. Congressional Research Service. Washigton.
    • Ischinger Wolfgang (2019). Munich Security Conference Report, The Great Puzzl: Who Pick up the Pieces,
    • Hunter, Shirin (2016). Protecting the World’s Shia: Where’s the International Community? Available at: http://lobelog.com/protecting-the-worlds-shia-wheres-the-international-community/
    • Nolan, Janne (2009). Diplomacy and Security in the 21 Century. Institute for Study of Diplomacy, School of Foreign Affairs Service, Georgetown University
    • Zarif , Mohammad Jawad (2015). Choose your neighbors before your house. al-monitor. August 5, 2015. Available at:
    • http://www.al-monitor.com/pulse/politics/2015/08/iran-assafir-article-mohammad-jawad-zarif-iran-deal.html